Szkliwo dziecka codziennie traci i odzyskuje minerały. Po jedzeniu, zwłaszcza słodkim, kwasowość w jamie ustnej rośnie i z powierzchni szkliwa uwalniają się wapń oraz fosforany; po pewnym czasie ślina wprowadza je z powrotem. Dopóki te procesy się równoważą, ząb jest zdrowy. Gdy straty przewyższają odbudowę, pojawia się biała matowa plama — najwcześniejszy etap próchnicy, na którym jeszcze nic się nie wierci.
Fluoryzacja to sposób, żeby wspomóc szkliwo właśnie na tym etapie. Lekarz pokrywa zęby preparatem z fluorem, który uodparnia powierzchnię na kwasy. Poniżej: jak to działa, kiedy zabieg naprawdę się zaleca, ile trwa i co rodzic powinien wiedzieć o bezpieczeństwie fluoru u dzieci.
Po każdej przekąsce szkliwo przechodzi atak kwasowy: cukierek, sok, ciastko, nawet słodzona herbata. Bakterie płytki przetwarzają cukier, powstaje kwas i minerały wychodzą ze szkliwa do śliny. Ślina neutralizuje kwas i oddaje minerały, ale potrzebuje na to czasu — około pół godziny spokoju bez jedzenia.
Dlatego dla zębów liczy się nie ilość słodyczy w ciągu dnia, a częstość. Kilka cukierków zjedzonych naraz szkodzi szkliwu mniej niż te same cukierki rozłożone na cały dzień: w drugim przypadku szkliwo prawie nie ma przerwy na odbudowę.
U dzieci ta równowaga jest krucha. Szkliwo zębów mlecznych i świeżo wyrzniętych stałych jest słabiej zmineralizowane niż u dorosłego, więc biała plama może powstać w ciągu kilku miesięcy, a nie lat.
Fluor działa na powierzchni zęba na kilka sposobów jednocześnie. Wbudowuje się w kryształy szkliwa, dzięki czemu jest ono odporniejsze na kwasy i trudniej się rozpuszcza. Pomaga też zawrócić wapń i fosforany do miejsc, z których zostały wypłukane: biała plama może stać się mniej widoczna albo przynajmniej przestać się powiększać.
Trzeci mechanizm dotyczy płytki bakteryjnej: bakteriom trudniej przetwarzać cukier i wydzielać kwas. Działanie jest miejscowe, więc ważne, by preparat pozostał na szkliwie, a nie spłynął po chwili.
Stąd główne ograniczenie: fluor pracuje tam, gdzie szkliwo jest jeszcze ciągłe. Gdy ubytek już powstał, żaden lakier go nie odbuduje — potrzebne jest wypełnienie. Dlatego fluoryzacja zawsze idzie po badaniu, nigdy zamiast niego.
Najpierw usuwa się płytkę: na nieoczyszczonej powierzchni preparat nie zadziała. Potem wariant zależy od wieku i sytuacji. Najczęściej lekarz nakłada lakier pędzelkiem na każdy ząb i ten zastyga cienką warstwą w ciągu kilku minut. Inna opcja to żel w nakładce, którą dziecko trzyma krótko w ustach, a nadmiar się usuwa.
Cały zabieg zajmuje około kwadransa, nie boli i nie wymaga znieczulenia. Po nałożeniu lakieru zwykle prosi się, by dziecko nie jadło i nie piło przez około pół godziny, a twardego i gorącego unikało do wieczora, żeby warstwa utrzymała się dłużej.
W gabinecie fluoryzacja zębów u dzieci zwykle łączy się z przeglądem i czyszczeniem. Lekarz od razu widzi, które zęby są w grupie ryzyka, i ocenia, czy potrzebne jest coś więcej niż lakier.
Pytanie nie dotyczy fluoru jako takiego, a dawki i tego, gdzie on trafia. Miejscowe nałożenie w gabinecie kontroluje lekarz: ilość preparatu jest niewielka, a dziecko go nie połyka. Ryzyko wiąże się z czymś innym — z długotrwałym nadmiarem przyjmowanym latami, najczęściej przez połykanie pasty do zębów.
Dlatego zasady są proste:
Jeśli dziecko przyjmuje suplementy z fluorem albo korzystacie z wody o wysokiej jego zawartości, powiedzcie o tym na wizycie: to wpływa na wybór preparatu i częstość zabiegów. Ostateczną decyzję lekarz podejmuje po badaniu.
Fluoryzacja nie jest ochroną na wszystko. Nie zatrzyma próchnicy, która przeszła już w ubytek, nie wyleczy zapalenia miazgi i nie zastąpi szczotkowania. Jeśli dziecko codziennie podjada słodkie między posiłkami, lakier tylko odsunie moment, w którym potrzebne będzie wypełnienie.
Co działa razem z zabiegiem:
I odwrotnie: gdy lekarz widzi początkową demineralizację, aparat ortodontyczny, stłoczone zęby albo nawracającą próchnicę, cykl fluoryzacji ma sens i powtarza się go w odstępach ustalonych dla konkretnego dziecka.
Decyduje nie tyle wiek, ile wyrznięte zęby i to, czy dziecko usiedzi na fotelu. Pokrycie lakierem jest możliwe już u małego dziecka, gdy lekarz widzi ryzyko demineralizacji. Żel w nakładce stosuje się u starszych, które pewnie nie połykają preparatu. Wariant dobiera lekarz po badaniu.
Tak, często nawet bardziej niż stałe. Szkliwo zębów mlecznych jest cieńsze, próchnica rozwija się w nim szybciej, a zaniedbany ząb mleczny wpływa na zawiązek zęba stałego pod nim. Przy białych plamach, głębokich bruzdach albo leczonej już próchnicy zabieg jest uzasadniony i łączy się go z czyszczeniem.
Najczęściej wykonuje się ją przy planowych wizytach, czyli co kilka miesięcy, ale schemat jest indywidualny. Dziecku z białymi plamami, aparatem albo nawracającą próchnicą lekarz zaleca cykl częściej, a dziecku ze stabilną higieną i bez zmian na szkliwie rzadziej. Odstęp ustala się na wizycie.
W dawkach stosowanych w gabinecie i w paście dobranej do wieku fluor nie szkodzi. Problemy wynikają z długotrwałego nadmiaru, gdy dziecko codziennie połyka pastę albo dostaje fluor z kilku źródeł naraz. Dlatego porcję pasty kontroluje rodzic, a dodatkowe preparaty zaleca lekarz po badaniu.
W celu uzyskania zaleceń dotyczących diagnostyki i leczenia niezbędna jest konsultacja lekarska. Samoleczenie może być szkodliwe dla Twojego zdrowia.
W celu uzyskania zaleceń dotyczących diagnostyki i leczenia niezbędna jest konsultacja lekarska. Samoleczenie może być szkodliwe dla Twojego zdrowia.
W celu uzyskania zaleceń dotyczących diagnostyki i leczenia niezbędna jest konsultacja lekarska. Samoleczenie może być szkodliwe dla Twojego zdrowia.
