Zdarza się, że ząb nie wyrasta nie dlatego, że utknął w kości, ale dlatego, że go po prostu nie ma: zawiązek nie powstał jeszcze przed urodzeniem. To hipodoncja, czyli wrodzony brak zęba. Najczęściej brakuje drugich przedtrzonowców, górnych siekaczy bocznych i zębów mądrości, a wykrywa się to zwykle przypadkiem — na zdjęciu wykonanym z innego powodu.
Rodziców taka wiadomość niepokoi bardziej, niż powinna. Brak jednego czy dwóch zawiązków nie jest chorobą wymagającą natychmiastowego leczenia, lecz cechą, pod którą buduje się plan. Liczy się coś innego: dowiedzieć się w czasie, póki sąsiednie zęby nie zajmą wolnego miejsca i póki jest wybór, czym je zamknąć.
Zawiązki zębów tworzą się na długo przed urodzeniem, już w pierwszym trymestrze ciąży. Jeśli na tym etapie coś zakłóci proces, zawiązek po prostu się nie pojawia — i nadrobić tego nie da się, bo organizm nowych zawiązków nie tworzy.
Najczęstszą przyczyną jest dziedziczenie: w rodzinie zwykle ktoś już nie miał tego samego zęba. Rzadziej brak zawiązków idzie w parze z innymi cechami rozwojowymi: cienkimi włosami, nietypowym kształtem pozostałych zębów, rozszczepem wargi lub podniebienia. Wtedy dziecko prowadzi nie tylko stomatolog.
Mówi się o hipodoncji, gdy brakuje jednego lub kilku zawiązków, i o bezzębiu wrodzonym, gdy nie ma ich wcale — to drugie spotyka się bardzo rzadko. Dla planu leczenia istotne jest nie samo pochodzenie, a to, których zębów brakuje i co dzieje się ze zgryzem.
Brak zawiązka można podejrzewać, gdy stały ząb spóźnia się o rok i więcej w porównaniu z symetrycznym albo gdy ząb mleczny u nastolatka wciąż się nie rozchwiał. Podejrzenie to jednak jeszcze nie rozpoznanie.
Potwierdza je wyłącznie zdjęcie. Pantomogram pokazuje, czy zawiązek jest w kości; tomografia dodaje dokładności, gdy trzeba ocenić objętość kości i ustawienie sąsiednich korzeni. Dlatego leczenie wrodzonego braku zęba we Lwowie zaczyna się od diagnostyki, a nie od rozmowy o konstrukcjach protetycznych.
Dobry moment na pierwsze sprawdzenie to okolice siódmego–ósmego roku życia, gdy na zdjęciu widać już wszystkie stałe zawiązki. Nie oznacza to konieczności natychmiastowego działania, ale daje czas na spokojne zaplanowanie kolejnych lat.
U dziecka i nastolatka najważniejsze jest utrzymanie miejsca i niedopuszczenie do przebudowy łuku. Szczęki jeszcze rosną, więc konstrukcji ostatecznych się nie zakłada: wszczep nie rośnie razem z kością i z czasem znalazłby się niżej niż sąsiednie zęby.
Co zwykle robi się w tym czasie:
O każdym kroku decyduje lekarz po badaniu i zdjęciu: u dwóch dzieci z takim samym brakiem plan może być inny.
Kiedy wzrost kośćca się kończy — zwykle po osiemnastym–dwudziestym roku życia, u chłopców czasem później — otwiera się pełny zestaw możliwości.
Implant z koroną pasuje tam, gdzie jest dość miejsca między sąsiednimi zębami i dość kości. Gdy kości brakuje, odbudowuje się ją osobnym etapem. Most klasyczny lub adhezyjny rozważa się, gdy implantacja jest niemożliwa albo pacjent jej nie chce; minusem jest oparcie na zdrowych zębach sąsiednich. Rozwiązaniem na czas przygotowania bywa mała proteza ruchoma na jeden–dwa zęby.
Osobny przypadek to ząb mleczny, który dotrwał do wieku dorosłego i trzyma się dobrze. Nie usuwa się go zapobiegawczo: póki jest stabilny i nie przeszkadza, rozsądniej obserwować i zawczasu planować wymianę.
Łuk zębowy działa jak jeden układ. Tam, gdzie nie ma oparcia, sąsiednie zęby zaczynają pochylać się w stronę wolnego miejsca, a ząb przeciwstawny z drugiego łuku stopniowo wysuwa się, szukając kontaktu. Po kilku latach szpara zwęża się albo rozszerza, i miejsca na porządną koronę może już nie być.
Dochodzą też mniejsze, ale odczuwalne skutki: jedzenie zatrzymuje się w nowych szparach, obciążenie przenosi się na pozostałe zęby, a przy brakach w odcinku przednim zmienia się mowa i linia uśmiechu. Kość w miejscu bez zęba również traci objętość.
Nie znaczy to, że trzeba działać natychmiast i za każdą cenę. Znaczy, że sytuację warto trzymać pod kontrolą na zaplanowanych wizytach, a nie przypominać sobie o niej, gdy wybór już się zawężył.
Często tak. W wielu rodzinach ten sam ząb nie wyrasta w kilku pokoleniach, więc warto zapytać rodziców i dziadków. Dziedziczenie nie jest jednak jedynym mechanizmem — czasem brak zawiązka towarzyszy innym cechom rozwojowym. Dla planu leczenia ważniejsze jest to, co widać na dzisiejszym zdjęciu.
Bez pośpiechu. Dopóki taki ząb jest stabilny, nie boli i utrzymuje miejsce, wykonuje pożyteczną pracę — nieraz latami. Leczy się go i obserwuje, a usunięcie planuje razem z kolejnym krokiem, żeby luka nie stała długo otwarta. Termin wyznacza lekarz na podstawie stanu korzenia na zdjęciu.
Po zakończeniu wzrostu szczęk. Orientacyjnie to osiemnaście–dwadzieścia lat, u chłopców często później, przy czym ocenia się dojrzałość kośćca, a nie wiek w dokumentach. Wszczep założony wcześniej zostanie na miejscu, a sąsiednie zęby będą rosły dalej, więc korona z czasem znajdzie się poniżej łuku.
Czasem tak — gdy luka jest równa, sąsiednie zęby stoją prosto, a miejsca wystarcza na koronę. Częściej jednak przy wrodzonym braku łuk już się przesunął i bez wyrównania odbudowa będzie kompromisem. Widać to na modelach i zdjęciu jeszcze przed rozpoczęciem leczenia.
W celu uzyskania zaleceń dotyczących diagnostyki i leczenia niezbędna jest konsultacja lekarska. Samoleczenie może być szkodliwe dla Twojego zdrowia.
W celu uzyskania zaleceń dotyczących diagnostyki i leczenia niezbędna jest konsultacja lekarska. Samoleczenie może być szkodliwe dla Twojego zdrowia.
W celu uzyskania zaleceń dotyczących diagnostyki i leczenia niezbędna jest konsultacja lekarska. Samoleczenie może być szkodliwe dla Twojego zdrowia.
