Rodzice często słyszą w gabinecie: «na razie płytka, a potem zobaczymy». Brzmi to niejasno, choć logika jest prosta. U dziecka szczęki jeszcze rosną, a zdejmowany aparat potrafi temu wzrostowi nadać kierunek: rozszerzyć wąski łuk zębowy, utrzymać miejsce dla zęba stałego. Kiedy wzrost się kończy, tym samym aparatem już prawie nic nie zmienimy.
Wybór między płytką a aparatem stałym nie jest więc kwestią wygody ani oczekiwań rodziców. Decyduje wiek dziecka, stan zgryzu i to, co konkretnie trzeba poprawić. Poniżej wyjaśniamy, jakie zadania realnie spełnia płytka, w jakim wieku jeszcze działa i po czym ortodonta poznaje, że czas na aparat stały.
Płytka ortodontyczna to aparat zdejmowany: akrylowa podstawa, metalowy łuk oraz śruba lub sprężynki. Nie przesuwa pojedynczego zęba w dokładnie wyznaczone miejsce, jak robi to aparat stały. Jej rola jest inna — wpływa na kształt łuku zębowego i na wzrost szczęk, dopóki kość dziecka łatwo się przebudowuje.
Najczęściej płytkę stosuje się, aby:
Siła, jaką daje płytka, jest niewielka i przerywana: aparat wyjmuje się do jedzenia i szczotkowania. Dlatego dobrze prowadzi wzrost, a słabo radzi sobie tam, gdzie trzeba w kontrolowany sposób przemieścić korzenie zębów.
Najwięcej zyskują dzieci mniej więcej od 6 do 11–12 roku życia. To okres uzębienia mieszanego: zęby mleczne ustępują stałym, a szczęki intensywnie rosną. Wtedy lekarz może jeszcze wpłynąć na to, ile miejsca będzie w łuku, gdy wyrosną kły i drugie przedtrzonowce.
Pierwsza konsultacja ortodontyczna powinna odbyć się wcześniej, niż zwykle się sądzi — około 6–7 roku życia, gdy pojawią się stałe siekacze i pierwsze trzonowce. Widać wtedy, czy szczęka nie jest zwężona, czy nie ma zgryzu krzyżowego, czy miejsca wystarczy dla pozostałych zębów. Na tym etapie płytki ortodontyczne dla dzieci często pozwalają uniknąć trudniejszego leczenia później.
Po 12–13 roku życia wzrost szczęk wyhamowuje. Płytka przestaje dawać wyraźny efekt albo działa zbyt wolno. Gdzie dokładnie jest dane dziecko, pokazuje badanie i zdjęcie rentgenowskie — na oko tego nie widać.
Aparat stały albo nakładki są potrzebne wtedy, gdy problem nie dotyczy szerokości szczęki, lecz ustawienia konkretnych zębów. Płytka tu nie pomoże, bo nie potrafi działać na każdy ząb stałą, ukierunkowaną siłą.
Typowe sytuacje, w których ortodonta od razu proponuje aparat stały:
Bywa też wariant dwuetapowy: najpierw płytka przygotowuje miejsce i szerokość łuku, a po roku czy dwóch zaczyna się leczenie aparatem stałym. Pierwszy etap nie był wtedy zbędny — zwykle skraca pracę aparatem.
Pierwsze dni są najtrudniejsze. Aparat czuć jak ciało obce, wydziela się więcej śliny, zmienia się wymowa części głosek. Mowa zwykle wraca do normy w ciągu tygodnia lub dwóch, o ile dziecko nosi płytkę regularnie, a nie wyjmuje jej za każdym razem, gdy chce coś powiedzieć.
Po dokręceniu śruby możliwe jest uczucie ucisku przez dzień lub dwa — to normalne. Jeśli płytka ociera dziąsło do rany albo nie wchodzi na miejsce, aparat trzeba pokazać lekarzowi, a nie samodzielnie go dopasowywać.
Kilka zasad, które rozwiązują większość kłopotów:
Ortodonta nie obiecuje dokładnych terminów: wszystko zależy od tego, co poprawiamy, jak rośnie dziecko i ile godzin aparat naprawdę jest w ustach. Orientacyjnie etap aktywny z płytką trwa od kilku miesięcy do dwóch lat, z wizytami kontrolnymi mniej więcej co 4–8 tygodni. Na nich lekarz dokręca śrubę, sprawdza przylegania i ocenia zmiany w łuku.
Gdy cel zostanie osiągnięty, aparat nosi się jeszcze pewien czas biernie — zwykle tylko na noc, żeby wynik się utrwalił. Zęby i kość muszą przywyknąć do nowego położenia, inaczej rośnie ryzyko nawrotu.
Po zakończeniu leczenia dziecko zostaje pod obserwacją: szczęki rosną dalej, wyrastają kły i drugie trzonowce, więc obraz może się zmienić. Regularna kontrola pozwala to zauważyć wcześnie, a nie dopiero wtedy, gdy potrzebne jest powtórne leczenie.
Silnego bólu być nie powinno. Po założeniu i po każdym dokręceniu śruby pojawia się uczucie ucisku na zęby, czasem lekki dyskomfort przez dzień lub dwa. Jeśli aparat ociera dziąsło albo dziecko skarży się dłużej, warto przyjść poza terminem: dopasowanie płytki zajmuje kilka minut.
Reżim ustala ortodonta i zależy on od zadania. Najczęściej to około 12–16 godzin na dobę: cały wieczór, noc i część dnia. Aparat wyjmuje się do jedzenia, szczotkowania zębów i sportu kontaktowego. Noszenie krócej niż zalecono wydłuża leczenie albo pozbawia je efektu.
Czasem tak, ale nie u dziecka, które ma jednocześnie zęby mleczne i stałe. Zamki aparatu stałego przykleja się do zębów stałych, więc w uzębieniu mieszanym nie ma gdzie osadzić pełnego aparatu. Gdy wszystkie zęby są już stałe, ortodonta faktycznie może zacząć od aparatu stałego.
Nie próbujcie kleić jej w domu: klej w ustach jest niebezpieczny, a geometria aparatu się zmieni. Zadzwońcie do kliniki i ustalcie najbliższy termin. Małe pęknięcie zwykle naprawia pracownia protetyczna, a po zgubieniu potrzebny jest nowy aparat — wtedy lepiej nie robić długiej przerwy w noszeniu.
W celu uzyskania zaleceń dotyczących diagnostyki i leczenia niezbędna jest konsultacja lekarska. Samoleczenie może być szkodliwe dla Twojego zdrowia.
W celu uzyskania zaleceń dotyczących diagnostyki i leczenia niezbędna jest konsultacja lekarska. Samoleczenie może być szkodliwe dla Twojego zdrowia.
W celu uzyskania zaleceń dotyczących diagnostyki i leczenia niezbędna jest konsultacja lekarska. Samoleczenie może być szkodliwe dla Twojego zdrowia.
