Ząb mleczny jest tak zbudowany, żeby odejść w swoim czasie i bez pomocy: korzeń stopniowo się resorbuje, ząb traci podparcie, zaczyna się ruszać i wypada, gdy stały podchodzi od dołu. W większości sytuacji od rodzica potrzebna jest tylko cierpliwość — nic nie trzeba wyrywać.
Są jednak okoliczności, w których czekanie szkodzi: ból, obrzęk, ząb, który się nie rusza, choć stały wychodzi już obok, albo zupełnie zniszczona korona. Poniżej: jak odróżnić zwykły przebieg wymiany zębów od problemu, kiedy ząb mleczny się usuwa i dlaczego zbyt wczesna utrata miejsca w łuku to osobny temat do rozmowy z lekarzem.
Wymiana zębów zaczyna się około piątego–szóstego roku życia i trwa kilka lat. Pierwsze zwykle odchodzą dolne siekacze centralne, potem górne, następnie siekacze boczne, kły i trzonowce mleczne — te ostatnie opuszczają łuk już w okresie dojrzewania.
Mechanizm jest prosty: zawiązek zęba stałego napiera na korzeń zęba mlecznego, a ten stopniowo się resorbuje. Gdy z korzenia prawie nic nie zostaje, ząb trzyma się tylko na tkankach miękkich i wtedy zaczyna się ruszać. Dlatego sytuacja „ząb wypadł, a krwi prawie nie było” jest zupełnie typowa.
Kolejność i tempo są u każdego dziecka własne. Przesunięcie o kilka miesięcy względem średnich terminów zwykle nic nie znaczy. Niepokoić powinny nie daty, a objawy: ból, obrzęk, ząb ściemniały po uderzeniu albo stały ząb wychodzący nie tam, gdzie powinien.
Poczekać można wtedy, gdy wszystko wygląda fizjologicznie: ząb się rusza, dziecko nie skarży się na ból, dziąsło jest różowe, nie ma obrzęku ani nieprzyjemnego zapachu. Takiego zęba lepiej nie wyrywać. Dajcie dziecku twarde jedzenie — jabłko, marchewkę — i pozwólcie ruszać zębem językiem albo czystymi palcami: wyjdzie sam, zwykle w ciągu kilku tygodni.
Co warto robić w tym czasie:
Miejsce po naturalnym wypadnięciu zęba goi się szybko i zwykle nie wymaga niczego poza zwykłą higieną.
Jest zestaw sytuacji, w których decyzję o usunięciu lekarz podejmuje po badaniu, a często także po zdjęciu:
Usuwanie zębów mlecznych u dzieci jest zabiegiem krótkim i planowym, ale to nie „zwykłe wyrwanie”: korzenie zęba mlecznego są cienkie, a pod nim leży zawiązek zęba stałego, więc pracuje się ostrożnie. Przy obrzęku albo gorączce najpierw wygasza się stan zapalny, a usunięcie wykonuje się później.
Osobno o zębie po urazie: nawet jeśli wygląda na cały, trzeba go pokazać lekarzowi — decyzja zależy od tego, czy korzeń jest przemieszczony i czy nie ucierpiał zawiązek pod nim.
Trzonowce mleczne utrzymują długość łuku zębowego. Gdy taki ząb odejdzie na długo przed swoim terminem, zęby sąsiednie zaczynają przesuwać się w stronę pustego miejsca. Kiedy ząb stały ma się wyrznąć, miejsca jest już mniej, niż potrzebuje — tak powstają stłoczenia i obroty zębów, które później poprawia się ortodontycznie.
Żeby tego uniknąć, lekarz może zaproponować utrzymywacz przestrzeni: niewielką konstrukcję, która nie pozwala sąsiadom się przesunąć, dopóki ząb stały nie wyjdzie. Nie zakłada się jej zawsze — decyzja zależy od tego, który ząb został utracony, ile czasu zostało do wyrznięcia stałego i jak stoją pozostałe zęby.
Warto to omówić na wizycie od razu po usunięciu, a nie po roku. Wcześnie utracone miejsce nie jest katastrofą, ale nie jest też drobiazgiem, który można zostawić bez planu.
Przed usunięciem lekarz bada ząb i w razie potrzeby wykonuje zdjęcie, żeby zobaczyć stan korzenia i zawiązek pod nim. Potem znieczulenie miejscowe: najpierw żel na dziąsło, żeby dziecko nie poczuło wkłucia, następnie podanie środka. Samo usunięcie zęba mlecznego zajmuje zwykle kilka minut — dłużej trwa przygotowanie i rozmowa z dzieckiem.
Co robić po zabiegu:
Niewielki dyskomfort pierwszego dnia jest normalny. Natomiast narastający ból, obrzęk, krwawienie, które nie ustaje, albo gorączka to powód, by skontaktować się z kliniką, nie czekając na planową wizytę.
Jeśli ząb prawie się nie trzyma i dziecko nie odczuwa bólu, wypadnie sam — nie warto ciągnąć go nitką ani pincetą. Gwałtowny ruch może nadłamać korzeń, pozostawić jego fragment w zębodole albo zranić dziąsło. Gdy ząb rusza się długo i nie wychodzi, prościej pokazać go lekarzowi.
Sam zabieg wykonuje się w znieczuleniu miejscowym, więc dziecko nie czuje bólu. Aby wkłucie też nie było nieprzyjemne, dziąsło wcześniej znieczula się żelem. Po ustąpieniu znieczulenia mogą pojawić się przez dzień ciągnące odczucia; kwestię leków lekarz omawia osobno, zależnie od sytuacji.
Zależy od tego, który ząb usunięto i jak wcześnie. Gdy ząb mleczny odszedł blisko swojego naturalnego terminu, stały pojawia się zwykle w ciągu kilku miesięcy. Gdy usunięcie nastąpiło znacznie wcześniej, czekanie może być długie i właśnie wtedy rozmawia się o utrzymaniu miejsca w łuku.
Nie, to nie jest obowiązkowy etap. Konstrukcję proponuje się, gdy trzonowiec mleczny został utracony na długo przed wyrznięciem stałego i istnieje ryzyko, że sąsiednie zęby się przesuną. Potrzebę lekarz ocenia na podstawie zdjęcia i ustawienia pozostałych zębów, więc decyzja jest indywidualna.
W celu uzyskania zaleceń dotyczących diagnostyki i leczenia niezbędna jest konsultacja lekarska. Samoleczenie może być szkodliwe dla Twojego zdrowia.
W celu uzyskania zaleceń dotyczących diagnostyki i leczenia niezbędna jest konsultacja lekarska. Samoleczenie może być szkodliwe dla Twojego zdrowia.
W celu uzyskania zaleceń dotyczących diagnostyki i leczenia niezbędna jest konsultacja lekarska. Samoleczenie może być szkodliwe dla Twojego zdrowia.
